Akü Nasıl Seçilir? Doğru Aküyü Bulmanın Yolu

Akü, çoğu sürücünün ancak araç çalışmadığında hatırladığı bir parçadır. O sabah da genellikle acele vardır ve ilk bulunan akü takılır. Oysa “marşa basınca çalışıyor” olması, akünün araca uygun olduğu anlamına gelmez. Yanlış seçilmiş bir akü birkaç ay sorunsuz görünebilir, sonra kışın ilk soğuk sabahında ya da start-stop sistemi devreye girdiğinde zayıflığını belli eder.

“Akü yeni ama araç yine zor çalışıyor” cümlesinin arkasında çoğu zaman bozuk bir akü değil, o araca göre seçilmemiş bir akü vardır. Zayıf akünün belirtilerini kışa hazırlık listemizde anlatmıştık. Burada konu başka: yeni akü alırken etikette neye, hangi sırayla bakılır?

Etiketteki üç temel değer

Kapasite (Ah)

Amper-saat, akünün ne kadar enerji depolayabildiğini gösterir. Kabaca, akünün “depo büyüklüğü” gibi düşünebilirsiniz. Üreticinin önerdiği değerin belirgin şekilde altında bir akü, araç uzun süre park hâlinde kaldığında ya da kısa yollarda yeterince şarj olamadığında daha çabuk tükenir.

Gereğinden çok büyük bir akü de her zaman iyi fikir değildir. Aracın şarj sistemi belirli bir kapasiteye göre tasarlanmıştır; çok büyük bir akü, özellikle kısa yollarda tam dolmakta zorlanabilir. En doğrusu, kullanım kılavuzundaki değere ya da ona çok yakın bir değere bağlı kalmaktır.

Soğuk marş akımı (CCA / EN)

Bu değer, akünün soğukta kısa süreliğine ne kadar akım verebileceğini gösterir. Etikette genellikle “EN” ya da “CCA” ibaresiyle ve amper cinsinden yazar. Ankara gibi kışı uzun ve sert geçen bir şehirde bu değer, kapasite kadar önemlidir. Dizel motorlar ve büyük hacimli motorlar marş için daha fazla güç ister; bu araçlarda üreticinin öngördüğü değerin altına inmemek gerekir.

Voltaj

Binek araçların neredeyse tamamı 12 voltluk akü kullanır. Bu değer akülerin çoğunda aynı olduğu için seçimde asıl farkı Ah, CCA ve tip belirler.

Boyut, kutup yönü ve bağlantı

Değerleri doğru olan bir akü, yerine oturmuyorsa işe yaramaz. Satın almadan önce şu noktaları kontrol edin:

• Ölçüler: uzunluk, genişlik ve yükseklik akü yuvasına uymalıdır. Yüksek bir akü kaputa ya da üstteki parçalara temas edebilir.
• Kutup yönü: artı ve eksi kutbun hangi tarafta olduğu akü modeline göre değişir. Ters kutuplu bir akü, kabloların ulaşmamasına ya da kabloların zorlanarak bağlanmasına yol açar.
• Kutup başı tipi: bazı araçlarda, özellikle bazı Asya menşeli modellerde, daha ince kutup başları kullanılır.
• Sabitleme: akünün altındaki çıkıntı (taban pabucu) aracın bağlama aparatına uymalıdır. Yerinde oynayan bir akü titreşimden çabuk yıpranır.

En pratik yol, eski akünün etiketinin bir fotoğrafını çekmek ve yeni aküyü bu bilgilerle karşılaştırmaktır. Eski akünün yanlış seçilmiş olma ihtimaline karşı kullanım kılavuzuna da bir göz atın.

Start-stop araçlar: EFB ve AGM farkı

Start-stop sistemi, araç durduğunda motoru kapatır ve kalkışta yeniden çalıştırır. Bu, aküye standart bir araçtan çok daha fazla şarj-deşarj döngüsü yükler. Motor kapalıyken klima fanı, farlar ve multimedya sistemi de aküden beslenir. Bu nedenle bu araçlar için güçlendirilmiş aküler geliştirilmiştir.

• EFB (geliştirilmiş sulu akü): klasik aküye göre sık döngüye daha dayanıklıdır. Genellikle temel start-stop sistemli araçlarda kullanılır.
• AGM (cam elyaf emdirilmiş akü): elektrolit cam elyaf ayırıcılara emdirilmiştir. Derin ve sık döngüye daha dayanıklıdır; fren enerjisini geri kazanan ve elektrik yükü yüksek araçlarda tercih edilir.

Buradaki temel kural basittir: bir alt tipe inmeyin. AGM isteyen bir araca EFB ya da klasik akü, EFB isteyen bir araca klasik akü takmak; start-stop sisteminin sık devre dışı kalmasına ve akünün kısa sürede yorulmasına yol açabilir. EFB kullanan bir araçta AGM’ye geçmek çoğu zaman mümkündür, ancak bunu da kullanım kılavuzundan ya da üretici bilgisinden teyit etmek gerekir.

Akü yönetim sistemi olan araçlar

Bazı yeni araçlarda aküyü izleyen bir yönetim sistemi bulunur. Bu araçlarda akü değiştirildikten sonra yeni akünün sisteme kaydedilmesi (tanıtılması) gerekebilir; böylece şarj sistemi aküyü yaşına ve tipine göre doğru şekilde doldurur. İşlem markaya göre özel cihaz isteyebilir. Aracınızda böyle bir gereklilik olup olmadığını kullanım kılavuzundan ya da üreticinin bilgilerinden öğrenebilirsiniz.

Yanlış akü seçilirse ne olur?

• Soğuk sabahlarda marşın ağır dönmesi ya da hiç çalışmaması
• Start-stop sisteminin sürekli devre dışı kalması
• Akünün beklenenden çok daha kısa sürede ömrünü doldurması
• Uymayan kutup ya da ölçü yüzünden kabloların zorlanması, kötü temas
• Elektrik yükü yüksek araçlarda zaman zaman uyarı mesajları ve elektronik aksamda dengesiz çalışma

Akü ömrünü kısaltan alışkanlıklar

Doğru akü takılsa bile kullanım alışkanlıkları ömrünü belirgin şekilde etkiler:

• Hep kısa yol: marşla harcanan enerji birkaç dakikalık sürüşte geri kazanılamaz. Akü zamanla hep yarı dolu kalır.
• Uzun süre park: araç kapalıyken de alarm ve bazı elektronik sistemler az da olsa akım çeker. Haftalarca çalışmayan bir araçta akü boşalabilir.
• Kontak kapalıyken elektrik kullanmak: motor çalışmadan uzun süre müzik dinlemek ya da farları açık unutmak aküyü derin deşarja sokar. Derin deşarj, özellikle klasik akülerde kalıcı kapasite kaybına yol açar.
• Oksitlenmiş ya da gevşek kutup başları: şarjın aküye düzgün ulaşmasını engeller.

Basit bir örnek verelim: Her sabah evden işe, diyelim ki İvedik OSB’ye on dakikalık yol yapan, akşam da aynı yolu dönen bir araç düşünün. Kışın farlar, silecekler, fan ve arka cam ısıtıcısı hep açık. Marşta harcanan enerji bu kısa yolda tam geri gelmez; akü haftalarca yarı dolu dolaşır. Böyle bir kullanımda arada bir şehir dışına uzunca bir yola çıkmak ya da aküyü dönem dönem şarj ettirmek ömrünü belirgin şekilde uzatır.

Akü değiştirirken dikkat edilecekler

1. Kontağı kapatın; far, radyo ve iç aydınlatma gibi bütün tüketicilerin kapalı olduğundan emin olun.
2. Sökerken önce eksi (–), sonra artı (+) kutbu çözün. Takarken sıra tersidir: önce artı, en son eksi. Böylece anahtar gövdeye değse bile kısa devre oluşmaz.
3. Kablo pabuçlarını temizleyin, yeni aküyü sabitleme aparatıyla yerine sıkıca bağlayın.
4. Bazı araçlarda akü söküldüğünde radyo kodu, saat ya da cam ayarları sıfırlanır; kılavuzda bununla ilgili bir uyarı olup olmadığına önceden bakın.
5. Eski akü kurşun ve asit içerir; çöpe atılmaz, toplama noktasına teslim edilir.

Akü zayıflığı bazen şarj sistemindeki bir sorundan da kaynaklanır; bu durumda yeni akü de kısa sürede aynı hâle gelir. Yolda kırmızı akü lambası yanıyorsa sorun çoğu zaman akünün kendisinde değil, alternatörde ya da kayıştadır; bu lambayı uyarı lambaları yazımızda anlattık. Şarj ve marş sisteminin kontrolü Mekanik Bakım kapsamındadır. Kışın şehir dışına çıkacaksanız akünün yanında lastik ve zincir hazırlığına da kış yolculuğu yazımızda göz atın.

Etiketteki değerleri aracınızın ihtiyacıyla karşılaştırmakta zorlanırsanız eski akünün etiket fotoğrafını WhatsApp’tan gönderin, birlikte okuyalım. Marş zorlanıyorsa şarj ve marş tarafına bakmak için aracınızı İvedik OSB’ye getirebilirsiniz.

Sık sorulan sorular